Rasizm i ksenofobia na Cyprze - zarys problemu

Cypr, słoneczna wyspa na Morzu Śródziemnym. Dla wielu wymarzone miejsce na wakacje, dla innych miejsce pracy. Wydawać by się mogło, iż życie na tej pięknej wyspie jest sielankowe i pozbawione zmartwień. Nie. To nie jest prawda. Wczasowicze owszem, spędzają na niej kilka wspaniałych tygodni i wraz z cudownymi wspomnieniami wracają do domów. Emigranci, którzy postanowili zostać na dłużej, spotykają się jednak z niechęcia, a wręcz ksenofobią. Przemoc i rasizm staje się dla nich chlebem powszednim.
Dlaczego dzieje się tak, iż na małej wyspie o długiej, wielokulturowej historii imigranci są niemile widziani? Obecnie nie ma wielu publikacji na ten temat, a problem wydaje się być „zamiatany” pod przysłowiowy dywan. Nieliczne artykuły starają się jednak chociażby po części, wyjaśnić istniejący problem i znaleźć jego przyczyny.

Rasizm, ksenofobia i przemoc z różnych powodów były i są częścią życia emigrantów na całym globie. Jednakże na Cyprze problemy te są bardziej niepokojące, niż w innych miejscach. Do roku 1960 Cypr był kolonią brytyjską, jednakże po odzyskaniu niepodległości narastały tam problemy na tle narodowościowym, które w 1974 roku doprowadziły do wojny i podziału wyspy na dwie części: Republikę Cypryjską (na południu wyspy) oraz Turecką Republikę Północnego Cypru.
Republika Cypryjska po 1974 roku zmagała się z wieloma problemami i była krajem emigracji, a nie imigracji i tak pozostawało właściwie do końca lat osiemdziesiątych. Na początku lat dziewięćdziesiątych zanotowano gwałtowny wzrost ekonomiczny i odczuto potrzebę zatrudnienia dodatkowych pracowników, którzy przybywali spoza granic kraju. Zaczęto wiec sprowadzać pracowników tymczasowych głównie do pracy w sektorze budowlanym, hotelarstwie i rolnictwie. Pochodzili przeważnie z krajów Bliskiego Wschodu oraz z Północnej Afryki, Azji Południowej i Południowo Wschodniej. Zdobycie innych wiz, niż pracownicze, które były wydawane tylko na czas nieokreślony i tylko do pracy w wyżej wymienionych sektorach, było prawie niemożliwe. Wzrost gospodarczy trwał i w 2004 roku Cypr zasilił szeregi Unii Europejskiej. Wtedy to sytuacja diametralnie się zmieniła, zaczęły napływać masy imigrantów, wraz z czym narastały problemy na tle narodowościowym.
W 2004 roku Główne Cypryjskie Biuro Statystyczne zanotowało największy w Europie przyrost naturalny związany z napływem imigrantów. Na początku lat dziewięćdziesiątych liczbę imigrantów określano na 4% populacji, a obecnie na około 15%. Cypr jest tzw. rajem podatkowym, ale oprócz wysoko wykwalifikowanych pracowników przeważnie z Rosji, Grecji i Wielkiej Brytanii, większość emigrantów pracuje w sektorze budowlanym, rolnictwie i hotelarstwie. Osoby te pochodzą głównie z Europy Wschodniej, Syrii, Egiptu, Sri Lanki, Filipinów, Bangladeszu, Indii i Nepalu.
Tak szybki wzrost liczby imigrantów zwiększył problemy i nasilił przejawy rasizmu. Stały się one na tyle alarmujące, iż zajęły się nimi ECRI (Council of Europe) oraz RAXEN (EU Monitoring Centre on Racism & Xenophobia). Przygotowane przez nich raporty nie zmieniły jednak złej pozycji, w jakiej znajdują się imigranci.
Trimikliniotis (2006) podkreśla, iż imigranci są nagminnie traktowani jako rzeczy, a nie jak ludzie oraz sprowadza się ich do narzędzi, które wykonują prace, których Cypryjczycy nie podjęliby się. W swojej innej publikacji (1999) podkreśla, iż Cypr jako państwo oraz sami Cypryjczycy są rasistami w stosunku do imigrantów, ponieważ nie rozumieją nagłych zmian demograficznych, jakie nastąpiły w ich kraju. Podobnie Papassava (2007) dodaje, że ignorowanie i marginalizowanie imigrantów następuje, ponieważ ani państwo, ani obywatele Cypryjscy nie byli przygotowani na zaakceptowanie tak dużej liczby imigrantów.
Ale czy obecną sytuację można tłumaczyć tylko poprzez nieprzygotowanie na napływ imigracji?
Na pewno miał na nią wpływ istniejący na wyspie konflikt etniczny miedzy północą wyspy i południem, którego wyrazem była wojna z 1974 roku. Od tego czasu Cypryjskie społeczeństwo wydaje się pozostawać wielce rasistowskie i ksenofobiczne na poziomie strukturalnym, instytucjonalnym, a także politycznym.
Trimikliniotis (2006) sugeruje, iż całe cypryjskie prawne podejście do imigrantów musi sie zmienić z nadmiernej kontroli do chociażby próby asymilacji i integracji. Te ostatnie na wyspie praktycznie nie istnieją i być może tu tkwi także przyczyna narastających problemów. Na wyspie nikt nie uświadamia obywateli, w szczególności młodzieży szkolnej, na temat zmian. Nie ma żadnych regulacji dotyczących asymilacji. W dalszym ciągu imigrantów, nawet tych z Unii Europejskiej, traktuje się jako tymczasową siłę roboczą. Integracja jest więc praktycznie niemożliwa, co czyni życie imigrantów szalenie trudnym. Niektóre prawa dotyczące imigrantów pochodzą jeszcze z czasów kolonialnych i nie uwzględniają one współczesnych realiów i zmian społecznych.
Cypryjczycy nie rozumieją faktu, iż w sytuacji ekonomicznej, w jakiej znajduje się ich kraj imigrancja jest społecznym faktem, a nie społecznym problemem. Oczywiście są oni niepewni jutra i jak to bywa w innych państwach Europy, swoje frustracje kierują ku imigrantom. W innych państwach jednak odpowiednia polityka emigracyjna ułatwia kontrolowanie rasizmu chociażby na poziomie instytucjonalnym i politycznym. Niestety jak na razie kontrola taka na Cyprze po prostu nie istnieje.

Bozena Sojka-Koirala
University of Aberdeen
 

-----
Papassava, A. (2007) Immigration in Cyprus: New Phenomenon or Delayed Responsiveness? Korinman, A. and Laughland, J. in The Long March To The West: Tweny-first Century Migration In Europe And The Greater Mediterranean Area (Geopolitical Affairs): Mitchell Vallentine & Company

Trimikliniotis, N. (1999) ‘Racism and New Migration to Cyprus: The Racialisation of Migrant Workers’ in Anthias, F. and Lazaridis, G. (eds.) Into the Margins: Migration and Exclusion in Southern Europe, Aldershot: Ashgate

Trimikliniotis, N. (2006) ‘Immigration to Cyprus’ in Triandafyllidou, A. and Gropas, R. (eds.) Immigration: A Sourcebook, Aldershot: Ashgate